Τι Πρέπει να Γνωρίζουμε για τις 3 Πιο Σημαντικές Εξετάσεις Σπέρματος;

Διανύουμε μια εποχή όπου και η επιστήμη της ανθρώπινης αναπαραγωγής εξελίσσεται ταχύτατα αλλά και οι πληροφορίες για τις εξετάσεις γονιμότητας και τις διαδικασίες αναπαραγωγικής ιατρικής είναι πλέον ευρέως διαθέσιμες για όλους. Το γεγονός αυτό εκτός από πλεονέκτημα πρόσβασης στην πληροφόρηση για τους ενδιαφερόμενους, μπορεί να αποτελέσει και πηγή άγχους και σύγχυσης καθώς ο όγκος των πληροφοριών που διατίθενται είναι δύσκολο να ερμηνευτεί και να κατανοηθεί από τον αποδέκτη λόγω της πολυπλοκότητας του αλλά και λόγω των συγκεχυμένων πληροφορίων που διατίθενται με όλα τα πιθανά μέσα. 

Σε αυτό το άρθρο συνοψίζονται οι πιο ουσιαστικές και επιστημονικά επικυρωμένες πληροφορίες που αφορούν τις 3 πιο σημαντικές διαγνωστικές εξετάσεις γονιμότητας στο σπέρμα. Η ακριβής ενημέρωση σε αυτά τα θέματα μας βοηθάει όχι μόνον να κατανοήσουμε την χρησιμότητά των εξετάσεων σπέρματος αλλά, σημαντικότερα, και την σημασία των αποτελεσμάτων τους ως προς τη γονιμότητα και την αναπαραγωγική υγεία των ανδρών.  

Σπερμοδιάγραμμα

• Στο σπερμοδιάγραμμα τα όρια των παραμέτρων σπέρματος τα θέτει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO, 2021) και αυτά καθορίζονται από ανάλυση επιστημονικών μεταδεδομένων ανδρών με επιτυχή φυσική σύλληψη εντός 12 μηνών από την έναρξη της προσπάθειας. 
• Τα προτεινόμενα όρια του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας είναι ενδεικτικά και τα αποτελέσματα της εξέτασης πρέπει να αξιολογούνται ιατρικά σε συνδυασμό με την κλινική εικόνα και το ιστορικό του εξεταζόμενου. 

  Προτεινόμενα όρια, Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας 2021

• Η γονιμότητα είναι μια πολυπαραγοντική και δυναμική κατάσταση που είναι δυνατόν να μεταβάλλεται από απλούς αλλά και πιο σύνθετους παράγοντες και αφορά την αναπαραγωγική δυναμική και των δύο φύλων. 
• Η υπογονιμότητα στον άνδρα εμφανίζεται κυρίως ως μεμονωμένες και συνδυαστικές διαταραχές των παραμέτρων του σπέρματος ως προς τον αριθμό (ολιγοζωοσπερμία), τη κινητικότητα (ασθενοζωοσπερμία), τη μορφολογία (τερατοζωοσπερμία) και σε απουσία σπερματοζωαρίων κατά την εκσπερμάτιση (αζωοσπερμία).
• Τα αποτελέσματα του σπερμοδιαγράμματος αντανακλούν την αναπαραγωγική δυναμική κατά τη χρονική στιγμή της εξέτασης και μια μεμονωμένη εξέταση δεν αποτελεί απόλυτη ένδειξη υπογονιμότητας. 
• Μετρήσεις χαμηλότερες των ορίων αναφοράς δεν πρέπει να εκλαμβάνονται ως οριστική ένδειξη υπογονιμότητας αλλά ως ανάγκη για περαιτέρω ιατρική καθοδήγηση .  
• Η ανδρική υπογονιμότητα οφείλεται σε ένα ευρύ φάσμα γνωστών και άγνωστων αιτιών, που σημαίνει ότι υπάρχει ανάγκη για ιατρική και διαγνωστική αξιολόγηση σε περιπτώσεις που παρατηρούνται μειωμένες τιμές στις παραμέτρους σπέρματος.
• Ορισμένες διαφοροποιήσεις από τα όρια αναφοράς είναι αναστρέψιμες και μπορεί να επιτευχθεί βελτίωση της ποιότητας του σπέρματος ή να προταθούν άλλες ιατρικές προσεγγίσεις για την υγεία του άνδρα και την επιτυχή αναπαραγωγή. 

Οξειδοαναγωγικό δυναμικό σπέρματος ή οξειδωτικό στρες σπέρματος (sORP)

• Η μέτρηση του οξειδοαναγωγικού δυναμικού σπέρματος είναι μια νέα μέθοδος που ανιχνεύει πιθανές διαταραχές στην παραγωγή και αδρανοποίηση των δραστικών μορφών οξυγόνου (Reactive Oxygen Species – ROS) στο σπερματικό υγρό.
• Υπό κανονικές συνθήκες ROS και αντιοξειδωτικά βρίσκονται σε ισορροπία, καθώς ο οργανισμός παράγει τα απαραίτητα ROS για τη σωστή λειτουργία του και τα αντιοξειδωτικά εξουδετερώνουν τις υπερβολικές ποσότητες ROS, διατηρώντας την ομοιόσταση. 
• Η διαταραχή της ισορροπίας μπορεί να εμφανίζεται με τη μορφή οξειδωτικού (>1,34) ή αναγωγικού στρες (<0,01) όπου είτε τα ROS εμφανίζονται σε μεγαλύτερη συγκέντρωση διότι δεν εξουδετερώνονται, είτε οι αντιοξειδωτικοί παράγοντες αδρανοποιούν περισσότερα ROS από τα απαραίτητα για τη φυσιολογική ισορροπία.  
• Η διαταραχή του δυναμικού οξείδωσης-αναγωγής (ORP)  μπορεί να οφείλεται σε διάφορους υποκείμενους ενδογενείς ή και εξωγενείς παράγοντες όπως η ηλικία, ο τρόπος ζωής, η ακτινοβολία, οι χημικοί παράγοντες, η περιβαλλοντική ρύπανση, οι  λοιμώξεις, οι φλεγμονές και διάφορες παθολογίες του αναπαραγωγικού συστήματος όπως η κιρσοκήλη. 
• Οι δύο συνθήκες διαταραχής της ισορροπίας εμπλέκονται στους μηχανισμούς που προκαλούν κατάτμηση του DNA των σπερματοζωαρίων και επηρεάζουν την ποιότητα του σπέρματος και τη γονιμότητα.

Προτεινόμενα όρια, σύμφωνα με τις πρόσφατες συστηματικές ανασκοπήσεις

Κατάτμηση ή κατακερματισμός DNA σπέρματος (DFI)

• Κάθε σπερματοζωάριο στα τελικά στάδια της σπερματογένεσης υφίσταται εκτεταμένη μοριακή αναδιαμόρφωση του πυρήνα του, ώστε να συμπιεστεί και να προστατευτεί το γενετικό του υλικό.
• Η αποτυχία των κυτταρικών μηχανισμών κατά την ωρίμανση των σπερματοζωαρίων και το οξειδωτικό στρες στο περιβάλλον της σπερματογένεσης μπορεί να προκαλέσει θραύσεις στη μία ή και στις δύο αλυσίδες DNA των σπερματοζωαρίων επιφέροντας χρωμοσωμικές αλλοιώσεις και αστάθεια του γονιδιώματος. 
• Η ακεραιότητα του DNA των σπερματοζωαρίων είναι ζωτικής σημασίας για την αναπαραγωγή και την ανάπτυξη υγιών απογόνων, επηρεάζοντας εξίσου τη φυσική σύλληψη και την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, σχεδόν σε όλα τα στάδια της. 
• Ένα φυσιολογικό ποσοστό κατάτμησης στο σπέρμα σημαίνει ότι λιγότερο από 15% των σπερματοζωαρίων στο δείγμα θα φέρουν κατακερματισμό του γενετικού τους υλικού. Επιπλέον έχουν διαμορφωθεί και πρόσθετα κατώφλια για την εξέταση, όπου σύμφωνα με τα νεότερα δεδομένα το όριο του 20% φαίνεται ασφαλές ως προς το αναπαραγωγικό αποτέλεσμα σε διαδικασίες σπερματέγχυσης (IUI) και αντίστοιχα αυτό το ποσοστό αυξάνεται σε 25% σε διαδικασίες εξωσωματικής γονιμοποίησης με τις συμβατικές μεθόδους (IVF) ή με μικρογονιμοποίηση (ICSI). 

   Συγκεκριμένα έχει διαπιστωθεί ότι: 

• Υπάρχει άμεση σχέση μεταξύ της βλάβης του DNA του σπέρματος και της ανδρικής υπογονιμότητας. 
• Τα αυξημένα επίπεδα κατάτμησης (>20%) είναι προγνωστικά της ανδρικής υπογονιμότητας.  
• 1 στους 4 άνδρες με ανεξήγητη υπογονιμότητα έχει ποσοστό κατάτμησης DNA στο σπέρμα >20%.
• Οι άνδρες με ολιγοασθενοτερατοζωοσπερμία έχουν σημαντικά υψηλότερα ποσοστά κατάτμησης DNA.
• Ένα φυσιολογικό σπερμοδιάγραμμα δεν αποκλείει ούτε την ύπαρξη οξειδωτικού στρες αλλά ούτε και ένα αυξημένο ποσοστό κατακερματισμού DNA στο σπέρμα. 

  Τα αυξημένα ποσοστά κατάτμησης DNA στο σπέρμα: 

• Mειώνουν την πιθανότητα φυσικής σύλληψης.
• Mειώνουν την πιθανότητα εγκυμοσύνης και γέννησης με τη διαδικασία της σπερματέγχυσης. 
• Mειώνουν τα ποσοστά γονιμοποίησης, εμφύτευσης και εγκυμοσύνης αλλά και επιδρούν αρνητικά στην ποιότητα του εμβρύου κατά τις διαδικασίες εξωσωματικής με IVF.
• Eπιδρούν αρνητικά στην ποιότητα των εμβρύων που προέρχονται από μικρογονιμοποίηση (ICSI).   
• Σχετίζονται με μεγαλύτερο κίνδυνο αποβολής ή καθ’έξιν αποβολών είτε μετά από φυσική σύλληψη είτε μετά από υποβοήθηση (IVF και ICSI). 

Δύναται να επιδράσουν αρνητικά στην εμβρυϊκή ανάπτυξη και στην υγεία και την ευημερία των απογόνων.